Cocreatie

Uit Participatiewiki

Cocreatie zien we als de zichzelf sturende creatieve samenwerking tussen de partijen die betrokken zijn op een – vaak als complex ervaren – uitdaging. Typerend voor cocreatie is dat de betrokkenen via authentieke en respectvolle interacties een consensus bereiken over de omschrijving van een gewenste toestand en samen oplossingsgerichte en gedragen acties construeren om die gewenste toestand te bereiken.

Inhoud 1 Complexe uitdagingen 2 Cocreatie, waarom nastrevenswaardig ?  3 Cocreatieve processen ondersteunen 4 Cocreatie als relationele praktijk 5 Methoden 6 Praktijkvoorbeeld 7 Referenties

Complexe uitdagingen

Zo goed als iedereen herkent tegenwoordig de ervaring van een toenemende complexiteit. Die toename van complexiteit manifesteert zich in de meest diverse contexten van het hedendaagse leven.

Neem als voorbeeld de privésfeer, waarover de Duitse socioloog Ulrich Beck het volgende vaststelt^[1]: “Het is niet meer duidelijk of men zal trouwen, wanneer men trouwt, of men samenwoont en niet trouwt, trouwt en niet samenwoont, of men kinderen krijgt binnen of buiten het huwelijk/gezin en opvoedt met diegene waarmee men samenleeft of met diegene die men lief heeft maar die met iemand anders samenleeft, of men kinderen krijgt vóór, nà de loopbaan of er midden in”. Het spreekt voor zich dat dit complexe amalgaam aan mogelijkheden verstrekkende implicaties heeft: niet enkel op de organisatie van het privéleven, maar eveneens op de sociale netwerken waarin het individu in de vrije tijd en in de werktijd vertoeft.

Andere vormen van complexiteit ontstaan vanuit de steeds sneller veranderende organisatiecontexten. Denk maar aan de globalisering van productie en markt, de talloze overnames en fusies, het groeiende zelfbewustzijn van klanten en werknemers, de interculturalisering van de samenleving, de volatiliteit binnen vrijwilligersgroepen, de ontwikkelingen richting kennissamenleving, de immense ecologische problematiek, de mediatisering van het politieke bestel, de veeleisender geworden subsidieverstrekkende overheden, de vele technologische innovaties, de medicalisering en formalisering van de zorg, de vergrijzing en ontgroening van werknemersbestanden, enzovoort! De transformaties zijn uitermate uitdagend. Pasklare oplossingen zijn niet voor handen. Profit en social-profitorganisaties, overheden op alle niveaus, maar ook lokale verenigingen en actiegroepen moeten de oplossingen nog creëren. Sterker: de uitdagingen moeten vaak nog op een bewuster niveau in kaart worden gebracht; of worden door de betrokken partijen soms zelfs nog niet erkend als uitdaging.

Het is

1. wanneer ten aanzien van een uitdaging bestaande benaderingen of handelingspatronen niet langer volstaan;
2. wanneer de betrokken partijen een uitdaging nog niet voldoende doel- en oplossingsgericht in beschouwing namen; en
3. wanneer de betrokkenen nog geen idee hebben over een te bewandelen uitweg,

dat een cocreatieve benadering van belang wordt^[2].

Als manager, directeur, diensthoofd, coördinator of procesbegeleider streef je bij de cocreatieve benadering naar een doorgedreven participatie van de betrokken partijen. Dit doe je met het oog op kwaliteitsvolle en gedragen antwoorden op de uitdagingen waarmee je te maken krijgt als organisatie, afdeling, team, werkgroep, actiecomité, lokale vereniging, enzovoort.

Cocreatie, waarom nastrevenswaardig ? 

De voordelen van een cocreatieve benadering zijn economisch, psychologisch en maatschappelijk aard.

Cocreatie activeert de aanwezige competenties. Economisch uitgedrukt, rentabiliseert cocreatie de competenties en het sociaal kapitaal waarin de samenleving en organisaties investeren via onderwijs, lonen, stages, vorming, training, opleiding, coaching, werkplekleren, enzovoort.
Als gevolg van de verbindingen die in een cocreatief proces gesmeed worden, treedt er een multiplicatieeffect op. Er ontstaat een collectief rendement dat groter is dan de som van de delen. Het octogram symboliseert dit multiplicatieeffect. Elk punt stelt een individu of entiteit voor. De lijnen weerspiegelen de mogelijke interacties, de confrontaties van opvattingen, de reacties op andermans mening, de vragen die men aan elkaar stelt, en de uitwisseling van kennis,vaardigheden en ervaringen.

Daarnaast sluit cocreatie nauw aan bij – of is het misschien zelfs de sterkste uiting van – de ideeën van emancipatie, zelfsturing, verbondenheid en medezeggenschap, die sinds het begin van de moderniteit in onze contreien gedijen als belangrijke waarden.

Verder speelt cocreatie in op het simpele gegeven dat je als betrokkene makkelijker intrinsiek gemotiveerd geraakt om ten volle achter een standpunt, een oplossing of een actie te staan , wanneer je als gelijkwaardige partner en als autonoom individu mee participeert aan het bedenken van dat standpunt, van die oplossing of van die actie. Interessant hierbij is wat cocreatie dan kan betekenen in het anticiperen op en hanteren van weerstanden, zoals het Not In My Back Yard-syndroom.

Tot slot kan cocreatie zeer betekenisvol zijn in het kader van duurzame ontwikkeling. Meer dan ooit stuiten we op de grenzen van het consensusmodel dat ervan uitgaat dat er oplossingen kunnen worden gevonden die tegemoet komen aan het eigenbelang van iedere betrokken partij. De vooronderstelling dat we de behoeften van ieder individu, van iedere groep of van iedere gemeenschap volledig kunnen bevredigden, is niet langer houdbaar in een wereld met ongeveer 7 miljard mensen vandaag, 15 miljoen Belgen en de 17,5 miljoen Nederlanders in 2020, en 9 miljard mensen op onze planeet in 2050. Nu al ervaren we de (ecologische) gevolgen van de grenzen aan onze welvaart. Vergeleken met het consensusmodel richt een cocreatiebenadering zich veel minder op het individuele belang en veel sterker op een algemeen belang. Cocreatie versterkt met andere woorden de identificatie met ‘wat het individu overstijgt’: nu en in de toekomst, op macro-niveau in de wereld, op meso-niveau in de samenleving en op micro-niveau in organisaties. 

Cocreatieve processen ondersteunen

Gezien cocreatieve processen om doorgedreven participatieprocessen gaat, kunnen we bij de ondersteuning ervan zeker vertrekken van de interventies de je in principe doet bij ieder participatieproces dat je faciliteert - zie de bijdrage over Inspirerend faciliteren van participatie.

Maar omdat cocreatieve processen ook steeds een belangrijke creatieve component bevatten, houden we best ook rekening met enkele extra aanbevelingen^[3].

• Initieer en hou de focus op de (intellectueel uitdagende) kwestie.
• Breng, indien dit enigszins kan, gepassioneerde mensen samen.
• Stimuleer de inbreng van verschillende perspectieven, bij voorkeur van betrokkenen met verschillende achtergronden.
• Aarzel niet om een externe te betrekken, bij wijze van 'externe kijk'.
• Werk samen als een team.
• Hou bewust rekening met de fasen van een creatieve en participatieve besluitvorming.
• Waardeer iedere inbreng.
• Stel inspirerende vragen.
• Voorzie voldoende tijd.
• Laat ideeën 'opborrelen'.
• Communiceer de gedachte dat het niet noodzakelijk van de eerste keer moet lukken.
  

Cocreatie als relationele praktijk

Op microniveau (d.i. het niveau van de interactie tussen de participanten aan een cocreatief proces) kunnen we cocreactie beschouwen als een relationele praktijk die gekenmerkt wordt door een aantal principes. Minstens 8 grondregels zijn essentiel voor het concrete cocreatieve denken en handelen:

• wees open van geest
  
• denk positief en oplossingsgericht
  
• lift mee op ideeën van anderen
• stel het eigen oordeel uit
• heb oog voor het geheel 
• huldig de interpreteerbare realiteit
  
• speel in op wat zich aandient
• streef naar een gedeeld begrip 

Wanneer participanten in een cocreatief in overleg treden kun je als facilitator deze grondregels inbrengen als richtlijn of als spelregels voor de interactie. Dat kan je bijvoorbeeld doen met behulp van de cocreatie kaart.

Methoden

Naast de relationele praktijk met een cocreatieve inslag, zijn er nog concrete methoden of werkvormen die momenten van cocreatie op een welbepaalde manier stuctureren. We noemen er enkele:

• Dialoogmethode
• Design workshop of Charette
• Open Space Technology
• Scenarioplanning
• Versnellingskamer/Brainbox
• World Café
• Zoekconferentie

Praktijkvoorbeeld

Het GroeneValleipark is een buurtpark in Gent. Het ontwikkelingsproces van het Groenevalleipark kan worden gezien als een een intensieve vorm van cocreatie. De lokale actiegroep ‘Groene Vallei Groen’ werd van bij het begin betrokken om mee het park vorm te geven. De stadsdiensten voorzagen een intensief en experimenteel proces. De bewoners waren vertegenwoordigd op (de meeste) stuurgroep vergaderingen en waren ook actief betrokken bij het bouwen van bepaalde delen van het park. Lees meer...

Referenties

Deze bijdrage is een bewerking van een tekst die ter beschikking wordt gesteld tijdens verschillende programma's van Stichting Lodewijk de Raet. Stichting Lodewijk de Raet wil vandaag de dag immers graag een steentje bijdragen in de ontwikkeling van een meer cocreatieve samenleving en van cocreatieve organisaties. Dit gebeurt via het cocreatief facilteren van organisatieverandering en via leertrajecten voor mensen met de goesting om aan cocreatieve processen te participeren en/of zelf cocreatieve processen wensen te begeleiden.

Om het cocreatieve denken en handelen wat meer onder de aandacht te brengen lanceerde Stichting Lodewijk de Raet in 2010 de website www.cocreatie.net. Facilitatoren worden er op uitgenodigd om hun verhalen over cocreatie online te delen met iedere geïnteresseerde.

<references />