Focusgroep
Uit Participatiewiki
Tekst overgenomen uit: Loyens, K. & Van de Walle, S. (2006). Methoden en technieken van burgerparticipatie. Leuven: Instituut voor de overheid -- te vinden op de website van het Instituut voor de overheid (geraadpleegd op 1/4/2011).
Inhoud |
Participatieniveau = consulteren
Omschrijving
Bij deze techniek wordt gedurende één dag (2 à 3 uur) een zeer gericht face-to-face gesprek georganiseerd met specifieke stakeholders of ervaringsdeskundige burgers/medewerker in een veilige omgeving. Door de veelheid aan perspectieven en inzichten kan een focusgroep nuttige informatie opleveren voor een beleidsprogramma. De deelnemers worden zeer gericht geselecteerd uit belangenorganisaties of specifieke bevolkingsgroepen met een – bij voorkeur gelijkaardige – ervaringsdeskundigheid. Door hun kleine omvang (6 à 15 personen) krijgt elke deelnemer de kans om een bijdrage te leveren aan de discussie. In een eerste fase ontvangt de groep de nodige informatie, waarna hun opvattingen en reacties in groep (en eventueel ook individueel) worden besproken. De techniek is geschikt bij een eerste verkenning van een beleidstopic, als men creatieve ideeën wil genereren en inzicht wil krijgen in de redenen waarom mensen bepaalde opvattingen hebben, maar niet om informatie te verwerven bij het brede publiek of om beslissingen te nemen.
Sterke punten
- De besproken topics kunnen in de diepte uitgewerkt worden door de zeer gedetailleerde input van de deelnemers. Zo kan men op zoek gaan naar de wortels van het probleem, inzicht verwerven in de denkwijzen en gevoelens van de deelnemers en achterliggende motieven voor een bepaalde handelswijze aan het licht brengen.
- Elke deelnemer kan een bijdrage leveren, mits er een goede facilitator is.
- Men kan op korte tijd veel informatie opdoen.
- Omdat elk lid van de focusgroep ervaringsdeskundig is in het besproken onderwerp kan er zeer specifieke informatie verworven worden.
- Interessante techniek om creatieve ideeën te genereren.
- Mogelijkheid om een momentopname te maken van opvattingen, noden en behoeften die leven bij specifieke subgroepen in de samenleving. Dit is interessant als er te weinig middelen zijn voor een brede consultatie van de bevolking.
- Relatief goedkoop.
- Flexibel en eenvoudig instrument dat bruikbaar is voor nagenoeg alle beleidstopics.
- De discussie vindt plaats in een veilige omgeving, wat openheid creëert.
- Deze methodiek is geschikt om het draagvlak voor nieuwe maatregelen te testen.
Zwakke punten
- De resultaten zijn niet representatief voor de opvattingen van de totale bevolking. Toch kan men een goede dwarsdoorsnede maken van (een bepaalde groep uit) de samenleving.
- De flexibiliteit van het instrument zorgt ervoor dat het proces moeilijker kan gecontroleerd worden door de initiatiefnemers.
- Het risico bestaat dat de reacties niet de uitdrukking zijn van individuele opvattingen, maar eerder getuigen van ‘group think’.
- Betrouwbare analyse van de resultaten is niet eenvoudig en vergt vooral veel tijd.
- Het kan moeilijk zijn om mensen te motiveren tot deelname, omdat de participatie intensief en de discussie erg diepgaand is.
- Voor sommige mensen kan het bedreigend zijn om in alle openheid hun mening in groep te delen. Dit is ook afhankelijk van de gevoeligheid van het thema.
Tips bij gebruik
- Expliciteer op voorhand steeds de bedoeling van de bijeenkomst.
- Het is meestal niet opportuun om de informatie al op voorhand ter beschikking te stellen. Niet iedereen zal die immers (even grondig) doornemen, zodat het risico bestaat dat de ‘startpositie’ van de deelnemers erg verschillend is.
- Het is essentieel dat de communicatie plaats vindt in een open sfeer, zodat er onder de deelnemers snel een vertrouwensband kan worden opgebouwd.
- De moderator is een getrainde facilitator. Hij/zij beschikt over de nodige vaardigheden en heeft de bevoegdheid om een neutrale positie in te nemen. Idealiter heeft hij/zij zich een groot aantal gedragingen en noodzakelijke attitudes eigen gemaakt, te vatten onder de noemer 'Inspirerend faciliteren van participatie'.
- Creëer een informele sfeer onder de participanten.
- Maak de groepen niet te groot, omdat dit een negatieve impact kan hebben op de diepgang van de discussie.
- Men bereikt de beste resultaten als met meerdere, verschillend samengestelde focusgroepen wordt gewerkt.
- Beschouw elke mening als even waardevol. Ga ervan uit dat er geen juiste of foute meningen bestaan. Zeker bij MBB’s is het belangrijk hen het oprechte gevoel te geven dat hun meningen, kennis of ervaring er werkelijk toe doen.
- Bereid op voorhand duidelijke vragen voor die de nodige discussie opleveren.
- Om de groep zo representatief mogelijk samen te stellen begin je met het vaststellen van een aantal criteria waaraan de leden moeten voldoen. De concrete selectie gebeurt op toevallige wijze. Reserveer hier zeker voldoende tijd voor.
- Sowieso nuttig is het om ook rekening te houden met de meer generieke aandachtspunten die voor de meeste participatiemethoden gelden.
Bereik
Kleine groep van 6 à 15 specifieke stakeholders of ervaringsdeskundige burgers. Ook MBB’s zijn interessante doelgroepen om via een focusgroep aan het woord te laten. Bij hen moet dan nog meer aandacht besteed worden aan het feit dat de omgeving open en niet bedreigend overkomt.
Kostprijs
De kostprijs van dit instrument is vrij laag. De kosten zijn vooral afhankelijk van het aantal deelnemers en de duur van het proces. Er is ondermeer budget nodig voor:
- Personeel: moderator of facilitator
- Promotie van het initiatief
- Deelnemers: rekrutering, eventueel financiële tegemoetkoming, reiskostenvergoeding
- Accommodatie: locatie voor één dag, drank en lunch
- Informatiebrochure voor participanten